مدیریت هیجان یعنی توانایی شناسایی، درک و کنترل احساسات خود در موقعیتهای مختلف. کودکان در دوران مهدکودک و پیشدبستانی با هیجانات مختلفی روبهرو میشوند؛ از شادی و هیجان گرفته تا ناراحتی و خشم. یادگیری این مهارت کمک میکند کودک بتواند روابط سالم با همسالان برقرار کند و در شرایط جدید یا چالشبرانگیز بهتر عمل کند.
بازی؛ زبان طبیعی کودک
بازی اصلیترین راه یادگیری در کودکان است. از طریق بازی، کودک یاد میگیرد احساسات خود را بشناسد و با آنها کنار بیاید، بدون آنکه تحت فشار باشد یا آموزش خشک و رسمی دریافت کند. بازی فرصت تجربه هیجانات مختلف را در محیطی امن فراهم میکند و کودک مهارتهای هیجانی خود را به شکل طبیعی توسعه میدهد. در محیطهایی مانند مهدکودک و پیشدبستانی، بازیهای گروهی و فردی به شکل برنامهریزی شده طراحی میشوند تا مهارتهای شناختی و هیجانی کودک تقویت شوند.
شناسایی هیجانات در محیط بازی
اولین گام در مدیریت هیجان، شناخت احساسات است. مهارت مدیریت هیجان با خودآگاهی هیجانی شروع میشود. کودک باید بتواند احساسات خود را شناسایی کند و آنها را نامگذاری نماید. بازیهای سادهای که کودک را تشویق به بیان احساسات میکنند، مانند نقاشی هیجانات یا انتخاب کارتهای احساسات، میتوانند این توانایی را تقویت کنند.
این مهارت به کودک کمک میکند قبل از واکنشهای ناگهانی، متوجه هیجان خود شود و رفتار مناسبتری انتخاب کند.
تمرین کنترل هیجان
مهارت مدیریت هیجان نیازمند تمرین مداوم است. کنترل هیجانات شامل کاهش شدت احساسات منفی و افزایش هیجانات مثبت است. بازیهای ساختارمند در محیط مهدکودک، با تکرار منظم، کودک را به تمرکز بر هیجانها و واکنشهای خود عادت میدهند. حتی فعالیتهای کوتاه ۵ تا ۱۰ دقیقهای که کودک را با حالات هیجانی مختلف مواجه میکنند، تاثیر قابل توجهی بر توانایی کنترل احساسات دارند. بازیهایی که نیاز به صبر و انتظار دارند یا فعالیتهای گروهی ساده، به کودک یاد میدهند چگونه با عصبانیت یا ناامیدی کنار بیاید و رفتار خود را تنظیم کند.
انواع بازیها برای آموزش مدیریت هیجان
بازیهای نقشآفرینی: در این بازیها کودکان نقشهای مختلف را تجربه میکنند، مثل نقش والد، پزشک یا فروشنده. این نوع بازیها به کودک اجازه میدهد احساسات مختلف مانند شادمانی، نگرانی یا هیجان را تجربه و کنترل کند و همزمان مهارتهای اجتماعی را تقویت نماید.
بازیهای ساختاری و قوانیندار: بازیهایی که قوانین مشخص دارند، مانند بازیهای تختهای ساده یا فعالیتهای گروهی با دستورالعمل، فرصتی برای تمرین صبر و تحمل ناکامی ایجاد میکنند. کودک یاد میگیرد وقتی نتیجه مطابق میلش نیست، واکنشهای خود را مدیریت کند.
بازیهای حرکتی و فیزیکی: فعالیتهای بدنی و حرکتی، مانند دویدن، پریدن یا انجام تمرینهای ساده گروهی، به آزادسازی انرژی هیجانی کمک میکنند. این نوع بازیها برای مدیریت اضطراب و هیجانات شدید مناسباند و کودک را آماده تمرکز بر فعالیتهای آموزشی میکند.
محیطهای امن و چندحسی
محیط اطراف کودک نقش مهمی در یادگیری مهارتهای هیجانی دارد. محیطهای آرام، امن و با فرصتهای تجربه چندحسی مانند لمس، مشاهده و شنیدن، به کودکان کمک میکنند هیجانات خود را بهتر درک و مدیریت کنند. فعالیتهای ساده حسی مانند مرتب کردن اشیا یا ساختن الگوها نیز میتواند تمرکز و کنترل هیجانی کودک را افزایش دهد.
فعالیتهای ذهنی و بدنی
فعالیتهایی که همزمان ذهن و بدن کودک را درگیر میکنند، تأثیر بیشتری بر مهارتهای هیجانی دارند. بازیهای ترتیببندی، ساختن الگوهای رنگی یا فعالیتهای گروهی باعث میشوند کودک تصمیمگیری و کنترل هیجانی را همزمان تمرین کند.
ساختار روزانه و تثبیت مهارتها
یک برنامه روزانه منظم با زمانبندی مشخص برای فعالیتهای شناختی و بازی محور، مهارتهای هیجانی را تقویت میکند. تکرار فرصتهای تجربه و مشاهده نتیجه رفتارها، به کودک کمک میکند مهارتهای مدیریت هیجان را بهتر یاد بگیرد و در شرایط واقعی به کار گیرد.
همدلی و درک هیجانات دیگران
بازیهای گروهی و تعامل با همسالان فرصتی برای آموزش همدلی است. کودک میآموزد که احساسات دیگران را تشخیص دهد و رفتارهای خود را با آنها هماهنگ کند. این مهارت برای تعاملات اجتماعی، همکاری در بازی و زندگی روزمره بسیار ارزشمند است.
جمعبندی
مهارتهای مدیریت هیجان پایهای برای رشد اجتماعی و شناختی کودکان هستند. بازی بهترین مسیر برای تمرین و یادگیری این مهارتهاست. در محیطهای آموزشی مانند مهدکودک و پیشدبستانی نارسیس، برنامههای بازی محور به گونهای در نظر گرفته شدهاند که کودک مهارتهای هیجانی خود را تقویت کند، همدلی و تعامل با دیگران را تجربه نماید و پایهای محکم برای یادگیری و رشد اجتماعی و شناختی داشته باشد.
تمرین منظم، ساختاردهی مناسب فعالیتها و ایجاد فرصتهای متنوع برای تجربه هیجانات، کودک را آماده میکند تا با اطمینان بیشتری در محیطهای آموزشی و اجتماعی عمل کند.
