درک زمان یکی از مهارتهای شناختی مهم در سالهای اولیه کودکی است که زمینه رشد مهارتهای برنامهریزی، توجه و مدیریت فعالیتها را فراهم میکند. در مهدکودک و پیش دبستانی، کودکان از طریق تجربههای روزانه و فعالیتهای هدفمند با مفاهیم پایه زمان آشنا میشوند و توانایی تشخیص رویدادها، توالی و طول مدت فعالیتها را پیدا میکنند.
اهمیت آموزش زمان
زمان برای کودک مفهومی انتزاعی است و به سختی قابل فهمیدن است. کودکان در ابتدا تنها تفاوتها و توالی رویدادها را میتوانند تشخیص دهند. برای مثال، ممکن است کودک بداند که بعد از صبحانه، زمان بازی است و پس از بازی، زمان استراحت فرا میرسد. این تجربههای روزانه پایهای برای آموزش مفاهیم دقیقتر زمان در پیشدبستانی میشود و به کودک کمک میکند توانایی پیشبینی و برنامهریزی برای فعالیتهای آینده را شکل دهد.
تحقیقات نشان دادهاند که درک توالی رویدادها، توجه و حافظه کوتاهمدت کودک را تقویت میکند و رشد شناختی او را تسهیل میکند.
تجربههای روزانه و تکرار فعالیتها
در مهدکودک، روالهای روزانه مانند وعدههای غذایی، فعالیتهای هنری، بازیهای گروهی و زمان استراحت، به کودکان کمک میکند ساختار زمان را حس کنند. این تکرار، کودکان را قادر میسازد ترتیب رویدادها را درک کنند و مهارتهای مرتبط با مدیریت فعالیتها را توسعه دهند.
در پیشدبستانی، کودکان میتوانند با ساعتهای رنگی، تایمرها و تقویمهای تصویری با مفاهیم دقیقتر ساعت و دقیقه آشنا شوند. این ابزارها باعث میشوند کودک بتواند مدت زمان فعالیتها و ترتیب انجام آنها را بهتر درک کند و به مفهوم انتزاعی زمان نزدیکتر شود.
درک گذشته، حال و آینده
یکی از چالشهای مهم در آموزش زمان، مفهوم گذشته، حال و آینده است. کودکان ابتدا میتوانند فقط تشخیص دهند که یک اتفاق رخ داده یا در انتظار رخ دادن است. اما با فعالیتهای ساختارمند، توانایی تشخیص زمان گذشته و پیشبینی زمان آینده شکل میگیرد.
مثلاً کودک ممکن است یاد بگیرد که «دیروز من این کار را کردم» یا «فردا این فعالیت انجام خواهد شد». این مهارتهای شناختی، پایهای برای تفکر منطقی، حافظه و تصمیمگیری در مراحل بعدی رشد هستند.
ابزارهای آموزشی ملموس
استفاده از ابزارهای ملموس، درک مفاهیم انتزاعی زمان را برای کودک سادهتر میکند. ابزارهایی مانند ساعتهای بزرگ رنگی، تایمر شن، تقویم تصویری و فعالیتهای دستهبندی رویدادها، باعث میشوند کودک تغییرات زمانی و توالی رویدادها را در عمل تجربه کند.
مشاهده حرکت عقربهها و تطبیق آن با فعالیتهای روزانه، مانند زمان بازی، ناهار و استراحت، باعث میشود مفاهیم ساعت و دقیقه به شکل ملموس برای کودک معنی پیدا کند.
ارتباط زمان با مهارتهای شناختی و اجتماعی
زمان نه تنها یک مفهوم شخصی است، بلکه با توانایی تعامل با دیگران و هماهنگی در فعالیتهای گروهی نیز مرتبط است. درک زمان به کودک کمک میکند انتظار و توالی در فعالیتهای گروهی را بفهمد و برنامهریزی سادهای برای فعالیتهای خود داشته باشد.
در مهدکودک و پیشدبستانی نارسیس، این مهارتها از طریق فعالیتهای گروهی و برنامههای روزانه ساختارمند تقویت میشوند. کودک با تجربههای واقعی در محیط، میآموزد که چگونه هماهنگی با دیگران و مدیریت زمان فعالیتها به شکل طبیعی انجام میشود.
بازی و فعالیتهای تجربهمحور
فعالیتهای بازیمحور نقش مهمی در آموزش زمان دارند. فعالیتهایی که نیاز به انتظار، توالی یا تصمیمگیری در طول زمان دارند، تمرکز کودک را بر گذر زمان جلب میکنند.
به عنوان مثال، بازیهای ترتیبدهی، پازلهای مرحلهای و داستانسازی که رویدادها باید به ترتیب بیان شوند، توانایی کودک در درک توالی رویدادها و مدیریت زمان ذهنی را افزایش میدهد. تجربههای حسی و بازیهای دستهبندی اشیا نیز میتوانند درک مدت زمان و توالی را تقویت کنند.
توجه و درک مدت زمان
توانایی کودک در درک مدت زمان، پایهای برای فعالیتهای پیچیدهتر در آینده است. او میآموزد برخی فعالیتها کوتاه و برخی طولانی هستند و میتواند تفاوت مدت زمان فعالیتها را تجربه و درک کند. این مهارتها، به ویژه در فعالیتهای گروهی و هنری، موجب هماهنگی و توجه مستمر کودک میشوند.
نقش محیط و ساختار
محیط اطراف کودک تأثیر قابل توجهی بر درک زمان دارد. محیطهای منظم، کمحواسپرتی و با ساختار مشخص، به کودک کمک میکنند توجه خود را روی فعالیتها حفظ کند و جریان زمان را بهتر درک کند.
فعالیتهای روزانه در مهدکودک نارسیس با ترکیب روتین ثابت و فرصتهای تجربهای متنوع، شرایطی فراهم میکنند که کودک بتواند مفاهیم زمان را بدون فشار یاد بگیرد و با روند روزانه هماهنگ شود.
جمعبندی
درک زمان برای کودکان پایهای است که به رشد شناختی، مهارتهای برنامهریزی و تعامل اجتماعی کمک میکند. تجربههای روزانه، ابزارهای ملموس و فعالیتهای بازیمحور، کودک را قادر میسازند مفهوم گذشته، حال و آینده، توالی رویدادها و مدت زمان فعالیتها را بفهمد.
مهدکودک و پیشدبستانی نارسیس با ایجاد محیطی منظم و جذاب، فرصتهای تجربهمحور و ابزارهای آموزشی مناسب، شرایطی فراهم میکنند که کودکان درک واقعی و کاربردی از زمان پیدا کنند. این پایه باعث میشود کودک در مراحل بعدی زندگی، مهارتهای شناختی و اجتماعی خود را به شکل طبیعی توسعه دهد.
