پرش به محتوا 
گاز گرفتن در گروه خردسالان می‌تواند ناگهانی و برای کودک مقابل دردناک باشد. مربی باید اول از کودک آسیب‌دیده مراقبت کند و سپس رفتار را کوتاه و روشن متوقف کند. نسبت دادن فوری این رفتار به «بدجنسی» کودک، علت آن را روشن نمی‌کند. سن، توان بیان خواسته، خستگی، ازدحام و اتفاقی که درست پیش از گاز گرفتن رخ داده، سرنخ‌های مهم‌تری هستند.
علت گاز گرفتن کودک چیست؟
کودک کم‌سن ممکن است هنوز نتواند بگوید «اسباب‌بازی را می‌خواهم»، «جایم تنگ است» یا «عصبانی‌ام». گاهی گاز گرفتن پس از گرفتن وسیله، انتظار طولانی، خستگی یا تحریک زیاد رخ می‌دهد. در برخی کودکان نیز ناراحتی دهان و دندان یا کنجکاوی حسی نقش دارد. راهنمای Head Start درباره گاز گرفتن تأکید می‌کند که بررسی زمان و موقعیت رخداد به بزرگسالان برای پاسخ دقیق‌تر کمک می‌کند.
یک رخداد، تشخیص یا برچسب نیست. اگر رفتار تکرار می‌شود، مربی باید زمان، مکان، افراد حاضر و رخداد پیش از آن را ثبت کند. این اطلاعات نشان می‌دهد کودک بیشتر هنگام جابه‌جایی بین فعالیت‌ها، بازی با وسیله مشترک یا اواخر روز به حمایت نیاز دارد.
مربی همان لحظه چه واکنشی نشان دهد؟
ابتدا دو کودک را با آرامش از هم جدا کند و آسیب کودک گازگرفته را بررسی کند. زخم و نیاز به رسیدگی باید مطابق دستورالعمل مرکز و با اطلاع والد پیگیری شود. سپس در سطح چشم کودک، کوتاه بگوید: «گاز گرفتن درد دارد. اگر اسباب‌بازی را می‌خواهی، بگو نوبت من.» توضیح طولانی در لحظه تنش معمولا کارایی کمی دارد.
گاز گرفتن متقابل، تهدید یا شرمنده کردن کودک واکنش درستی نیست. کودک آسیب‌دیده باید توجه لازم را بگیرد و در عین حال نام کودک دیگر در گزارش عمومی پخش نشود. به هر خانواده، اطلاعات مربوط به فرزند خودش و اقدام‌های انجام‌شده گفته شود.
چگونه احتمال تکرار را کمتر کنیم؟
با توجه به الگوی ثبت‌شده، می‌توان زمان انتظار را کوتاه کرد، وسیله پرطرفدار را بیشتر در دسترس گذاشت، گروه را کوچک‌تر کرد یا پیش از خستگی فرصت استراحت داد. مربی می‌تواند جمله‌های ساده «نوبت من»، «کمکم کن» و «نمی‌خواهم» را در بازی تمرین دهد. تمرین حل اختلاف میان کودکان برای گروهی که توان زبانی بیشتری دارد نیز مفید است.
والدین در خانه به‌جای بازجویی یا تنبیه، با مربی درباره موقعیت‌های تکرارشونده هماهنگ شوند. اگر رفتار شدید، مکرر یا همراه با دشواری‌های دیگر رشد و ارتباط است، گفت‌وگو با پزشک کودک یا متخصص رشد می‌تواند به بررسی دقیق‌تر کمک کند.
اگر کودک من گاز گرفته شده است چه کنم؟
از مهد بپرسید زخم چگونه بررسی و مراقبت شد، چه زمانی خبر داده‌اند و برای پیشگیری از رخداد مشابه چه تغییری در نظارت یا چیدمان بازی در نظر گرفته‌اند. اگر پوست آسیب دیده، درباره نیاز به ارزیابی پزشکی از پزشک راهنمایی بگیرید. درخواست شما برای پیگیری روشن است؛ دانستن هویت یا جزئیات خصوصی کودک دیگر برای مراقبت از فرزندتان لازم نیست.
چه موقعیت‌هایی پیش از گاز گرفتن تکرار می‌شوند؟
برای پیشگیری از تکرار گاز گرفتن، به موقعیت‌های پیش از آن توجه کنید. رقابت بر سر اسباب‌بازی یا فضای بازی و خستگی هنگام تغییر فعالیت، دو الگویی هستند که با بررسی زمان و شرایط هر رخداد بهتر شناخته می‌شوند.
رقابت بر سر وسیله یا فضا
در بازی آزاد، دو کودک ممکن است هم‌زمان یک وسیله را بخواهند. کودکی که هنوز واژه کافی ندارد، ممکن است پیش از آنکه مربی اختلاف را ببیند واکنش بدنی نشان دهد. اگر گاز گرفتن بیشتر در کنار یک اسباب‌بازی یا گوشه شلوغ کلاس رخ می‌دهد، چیدمان و تعداد وسایل را تغییر دهید. مربی می‌تواند نزدیک همان بخش بماند و جمله جایگزین را پیش از تنش یادآوری کند.
خستگی و جابه‌جایی میان فعالیت‌ها
اواخر روز یا هنگام جمع کردن وسایل، تحمل انتظار برای بعضی کودکان کمتر می‌شود. ثبت ساعت رخداد نشان می‌دهد آیا نیاز به میان‌وعده، استراحت یا هشدار کوتاه پیش از تغییر فعالیت وجود دارد. هدف ثبت، پیدا کردن «مقصر» نیست؛ می‌خواهیم لحظه‌ای را بشناسیم که کودک به کمک بیشتری نیاز دارد. برنامه روزانه مهدکودک می‌تواند چارچوب این زمان‌ها را روشن کند.
یک برنامه پیشگیری برای مربی و والد چگونه نوشته شود؟
برای یک تا دو هفته، در هر رخداد سه نکته ثبت کنید: درست پیش از رفتار چه شد، مربی چگونه واکنش نشان داد و بعد چه اتفاقی افتاد. اطلاعات باید کوتاه و بدون برچسب باشد. سپس تنها یک یا دو تغییر قابل اجرا انتخاب کنید؛ مثلا قرار گرفتن مربی نزدیک گوشه بازی و تمرین جمله «نوبت من است». اگر چند اقدام را هم‌زمان تغییر دهید، فهمیدن اینکه کدام کمک کرده سخت می‌شود.
| مشاهده | اقدام پیشنهادی | نشانه پیشرفت |
|---|---|---|
| گاز گرفتن هنگام گرفتن اسباب‌بازی | وسیله مشابه و تمرین درخواست نوبت | کودک پیش از واکنش از مربی کمک می‌خواهد |
| رخداد در پایان روز | استراحت و کاهش انتظار طولانی | کاهش تنش در همان ساعت |
| واکنش در فضای شلوغ | تقسیم گروه و حضور نزدیک مربی | بازی آرام‌تر با فاصله مناسب |
به کودک جمله‌ای کوتاه و متناسب با سنش یاد بدهید. برای خردسال ممکن است «نه»، «کمک» یا «نوبت من» کافی باشد. این جمله‌ها را در زمان آرام و در بازی تمرین کنید، نه فقط پس از رخداد. وقتی کودک خواسته‌اش را با کلمه یا اشاره مناسب می‌گوید، همان رفتار را دقیق بازتاب دهید: «گفتی کمک می‌خواهی و صبر کردی.»
والدین دو کودک چگونه در جریان قرار بگیرند؟
خانواده کودک آسیب‌دیده باید درباره وضعیت فرزند خود، مراقبت انجام‌شده و برنامه جلوگیری از تکرار اطلاعات روشن بگیرد. خانواده کودکی که گاز گرفته نیز باید بداند رفتار در چه موقعیتی رخ داده و مرکز چه مهارتی را تمرین می‌کند. مرکز نباید نام، سابقه یا جزئیات خصوصی کودک دیگر را میان خانواده‌ها پخش کند. گفت‌وگوی مستقیم والدین با یکدیگر بدون هماهنگی مرکز ممکن است تنش را بیشتر کند.
اگر پوست شکسته یا نشانه عفونت دیده می‌شود، رسیدگی پزشکی را با توجه به نظر پزشک پیگیری کنید. راهنمای Head Start درباره گاز گرفتن نیز رسیدگی فوری به کودک آسیب‌دیده و بررسی علت تکرار را توصیه می‌کند. برای رفتار مکرر که با تغییر محیط و آموزش جایگزین کمتر نمی‌شود، مشورت با متخصص رشد کودک مفید است.
پرسش‌های متداول
آیا باید کودک گازگیر را از بازی گروهی کنار گذاشت؟
جداسازی طولانی و شرمنده کردن معمولا مهارت جایگزین را آموزش نمی‌دهد. نظارت نزدیک، محافظت از دیگر کودکان و تمرین راه بیان خواسته ضروری است.
آیا یک بار گاز گرفتن نشانه مشکل رشدی است؟
خیر. یک رخداد به‌تنهایی برای چنین نتیجه‌ای کافی نیست. تکرار، شدت، سن کودک و الگوی ارتباطی او باید در کنار هم بررسی شود.
نتیجه‌گیری
برخورد درست با گاز گرفتن کودک در مهدکودک سه بخش دارد: رسیدگی فوری به کودک آسیب‌دیده، توقف آرام رفتار و بررسی الگوی رخداد برای پیشگیری. همکاری مربی و والد بر سر اقدام‌های مشخص از سرزنش و برچسب‌زدن مفیدتر است.
