پرش به محتوا 
بسیاری از والدین تصور میکنند احترام چیزی است که کودک با بزرگتر شدن خودبهخود یاد میگیرد. اما واقعیت این است که احترام به دیگران، مثل بستن بند کفش یا نوشتن حروف الفبا، یک مهارت است که باید قدمبهقدم آموزش داده شود. کودکی که از سنین پایین یاد میگیرد به احساسات، اموال و حدود دیگران احترام بگذارد، در آینده روابط اجتماعی سالمتری خواهد داشت و در محیطهایی مثل مهدکودک و پیشدبستانی و بعدتر مدرسه، تعاملات راحتتری را تجربه میکند.
در این مقاله به روشهای عملی و کاربردی برای آموزش احترام به کودکان میپردازیم؛ روشهایی که والدین و مربیان میتوانند در زندگی روزمره و بدون نیاز به جلسات رسمی آموزشی، آنها را به کار بگیرند.
الگوبرداری رفتاری؛ نخستین و مؤثرترین معلم کودک
کودکان پیش از آنکه چیزی را با گوشهایشان بشنوند، آن را با چشمهایشان میبینند. اگر پدر یا مادری در خانه صدایش را روی همسرش بلند کند، نمیتواند انتظار داشته باشد فرزندش با لحن آرام صحبت کند.
رفتار با کارکنان و خدمه را زیر نظر بگیرید
نحوه برخورد بزرگسالان با راننده تاکسی، فروشنده مغازه یا پرستار کودک، الگوی مستقیمی برای نحوه برخورد کودک با همسنوسالانش میشود.
تعارضها را به شیوهای سالم حل کنید
وقتی کودک شاهد است که بزرگسالان اختلافنظرهایشان را با گفتوگو و بدون تحقیر یکدیگر حل میکنند، این الگو را در تعاملات خودش با همسالان تکرار میکند.
گفتوگو درباره احساسات؛ پایه و اساس درک متقابل
کودکی که نتواند احساسات خودش را نامگذاری کند، در شناخت احساسات دیگران هم ناتوان خواهد بود. آموزش واژگان احساسی یکی از پیشنیازهای احترام است.
از سؤالات باز استفاده کنید
بهجای گفتن «این کار بد بود»، بپرسید «فکر میکنی وقتی اسباببازی دوستت را گرفتی، او چه احساسی داشت؟» این نوع پرسش، ذهن کودک را به سمت همدلی هدایت میکند.
کتابهای تصویری با محور احساسات بخوانید
داستانهایی که شخصیتهای آنها احساسات متنوعی را تجربه میکنند، ابزار بسیار خوبی برای گفتوگو دربارهٔ تفاوتهای فردی و نحوهٔ برخورد محترمانه با دیگران هستند.
تعریف مرزها و قوانین خانگی شفاف
احترام بدون مرزبندی مشخص، مفهومی مبهم برای کودک باقی میماند. کودک باید بداند دقیقاً چه رفتارهایی قابلقبول و چه رفتارهایی غیرقابلقبول است.
قوانین را ساده و قابلفهم بیان کنید
بهجای جملات کلی، قوانین مشخص تعیین کنید؛ مثلاً «وقتی کسی صحبت میکند، صبر میکنیم تا حرفش تمام شود» روشنتر از «باید با ادب باشی» است.
پیامدهای منطقی در نظر بگیرید
اگر کودکی اسباببازی دوستش را بدون اجازه گرفت، پیامد منطقی این است که آن را پس بدهد و عذرخواهی کند، نه اینکه از تمام بازیها محروم شود. پیامد باید با رفتار ارتباط مستقیم داشته باشد تا درس گرفته شود.
آموزش احترام به تفاوتهای فردی
یکی از ابعاد مهم احترام، پذیرش تفاوتهاست؛ تفاوت در ظاهر، توانایی، فرهنگ یا حتی سلیقههای شخصی.
تنوع را در محیط اطراف کودک به نمایش بگذارید
استفاده از کتابها، بازیها و عروسکهایی که نمایانگر گروههای مختلف انسانی هستند، به کودک کمک میکند تفاوت را بهعنوان امری طبیعی و نه عجیب بپذیرد.
از مقایسهٔ کودکان با یکدیگر پرهیز کنید
جملاتی مثل «چرا مثل دوستت غذا نمیخوری؟» در درازمدت حس رقابت ناسالم ایجاد میکند و یادگیری احترام متقابل را دشوار میسازد.
نقش بازی و فعالیتهای گروهی در تمرین احترام
محیط مهدکودک و پیشدبستانی فرصت طلایی برای تمرین احترام در قالب فعالیتهای گروهی است، چون کودک در تعامل واقعی با همسالان قرار میگیرد.
بازیهای نوبتی را جدی بگیرید
بازیهایی که در آنها کودکان باید منتظر نوبت خود بمانند، بهطور طبیعی مفهوم احترام به حق دیگران را تمرین میدهد.
نمایشهای نقشآفرینی برگزار کنید
از کودکان بخواهید نقشهای مختلف اجتماعی را بازی کنند؛ مثلاً یکبار نقش کسی که حرفش قطع میشود و یکبار نقش کسی که حرف دیگری را قطع میکند. این تجربهٔ دوطرفه، درک عمیقتری از احساس طرف مقابل ایجاد میکند.
تقویت رفتار مثبت بهجای تمرکز صرف بر تنبیه
تحقیقات حوزهٔ رشد کودک نشان میدهد بازخورد مثبت و فوری، تأثیر پایدارتری نسبت به تنبیه دارد.
رفتار محترمانه را دقیق توصیف کنید
بهجای گفتن «آفرین پسر خوب»، بگویید «دیدم وقتی دوستت گریه میکرد، رفتی بغلش کردی؛ این کار خیلی مهربانانه بود.» این نوع تشویق دقیق، رفتار مشخصی را در ذهن کودک تثبیت میکند.
از برچسبزنی منفی خودداری کنید
گفتن جملاتی مثل «تو همیشه بیادبی» باعث میشود کودک این ویژگی را بخشی از هویت خود بداند و تغییر رفتار برایش دشوارتر شود.
احترام به خود کودک؛ پیششرط احترام به دیگران
نکتهای که اغلب نادیده گرفته میشود این است که کودکی که احترامش توسط بزرگسالان رعایت نمیشود، الگوی روشنی برای احترام به دیگران ندارد.
نظر کودک را در تصمیمات کوچک جویا شوید
اجازه دادن به کودک برای انتخاب لباس یا نوع میانوعده، حس کنترل و احترام به خواست شخصی را در او تقویت میکند.
حریم خصوصی کودک را رعایت کنید
حتی کودکان خردسال هم به فضای شخصی نیاز دارند؛ زدن در اتاق قبل از ورود یا پرسیدن اجازه قبل از در آغوش گرفتن، پیام واضحی درباره احترام متقابل منتقل میکند.
نقش مهدکودک و پیشدبستانی در تثبیت آموزههای احترام
محیط آموزشی، بستر تکرار و تثبیت چیزی است که در خانه آغاز شده. مربیان آموزشدیده میتوانند با برنامهریزی هدفمند، این مهارت را در قالب فعالیتهای روزانه نهادینه کنند.
قوانین کلاسی مشارکتی طراحی کنید
وقتی خود کودکان در تعیین قوانین گروهی کلاس سهیم باشند، تعهد بیشتری نسبت به رعایت آنها نشان میدهند.
تعارضهای میان کودکان را فرصت آموزشی بدانید
بهجای حل سریع دعوای دو کودک توسط مربی، بهتر است از خودشان بخواهیم با کمک هدایتشده، راهحلی پیدا کنند. این روش، مهارت حل تعارض و احترام متقابل را همزمان تقویت میکند.
جمعبندی
آموزش احترام به دیگران، فرآیندی تدریجی و مستمر است که از خانه شروع میشود و در محیطهای آموزشی مثل مهدکودک و پیشدبستانی تثبیت میگردد. الگوبرداری رفتاری، گفتوگو دربارهٔ احساسات، مرزبندی شفاف، پذیرش تفاوتهای فردی، تمرین در قالب بازیهای گروهی و تشویق دقیق رفتارهای مثبت، از مهمترین ابزارهایی هستند که والدین و مربیان میتوانند برای پرورش کودکانی محترم و دارای مهارتهای اجتماعی قوی به کار ببرند.
اگر این اصول بهصورت پیوسته و با صبر در زندگی روزمره کودک جاری شود، نتیجه آن کودکانی خواهند بود که نه از روی ترس، بلکه از روی درک واقعی، به دیگران احترام میگذارند. اگر میخواهید با شیوهٔ ثبتنام و برنامههای آموزشی نارسیس بیشتر آشنا شوید، صفحهٔ ثبتنام و پذیرش را مشاهده کنید.
